×

تیروتنه

"Failed to connect to 2001:4998:c:e33::6000: Network is unreachable" in module "mod_sp_weather"
بولیویا

بولیویا

د بوليويا رسمي نوم د بوليويا دولت دی.
دغ‍ه هېواد د جنوبي امریکا په لویديځه برخه کې د لویدیځ طول البلد له ۵۷ تر ۷۰ او د شمالي عرض البلد له ۱۰ تر ۲۳ درجو په منځ کې موقعیت لري.
د بوليويا پراخوالی ۴۲۲۵۳۱ میله مربع دی چې له دې پلوه د نړۍ ۲۸ م لوی هېواد ګڼل کيږي.
د دغه هېواد شمال، شمال ختيځ او ختيځ ته برازیل، او سوېل ته يې ارجنټاين هېواد موقعيت لري.
بولیویا لږ توده او معتدله هوا لري؛ خو د اند غرونو د جګو سیمو هوا يې بيا سړه او وچه ده او د ډېرو سیندونو د بهېدو له امله لنده بل هم لري.
د دغه هېواد پلاز مېنه لاپاز ښار دی او د وګړو شمېر يې ۱۱ ميليونو تنو ته رسيږي.
په هر کيلومتر مربع خاوره کې يې ۱۰ تنه ژوند کوي. د ټولو وګړو ۶۸ سلنه برخه یې په ښاري او پاتې ۳۲ سلنه يې بيا په کليوالي سيمو کې ژوند کوي.
په بوليويا کې د ژوند تمه په منځني ډول ۶۸ کاله ده.
د دغه هېواد د وګړو ۷۶ سلنه له مذهبي پلوه رومن کاتوليکان، ۸ سلنه پروتستانت او پاتې يې بې عقيدې دي.
د بوليويا رسمي ژبه هسپانوي ده او نږدې ټول خلک يې په همدې ژبه خبرې کوي.
دغه هېواد په نهو اداري واحدونو باندې وېشل شوی دی.
کوچابامبا، لاپاز، سوکر، اورو، ټرېنېډاډ، پوټوسي، مونيټر او ياکوبا د بوليويا لوی او مشهور ښارونه دي.
د بوليويا د حکومت بڼه جمهوري ده. د دغه هېواد نوی اساسي قانون د ۲۰۰۹ کال د فبرورۍ په اوومه نېټه نافذ شوی دی.
په بوليويا کې ولسمشر د لومړي وزير دنده هم پر مخ بيايي. د بولیویا ولسمشر او د هغه مرستیال په یوه وخت کې د خلکو په خوښه د پنځو کلونو لپاره ټاکل کيږي او دوې دورې کار کولای شي.
د بولیویا د کابینې وزیران د ولسمشر له خوا ټاکل کیږي او ولسي جرګې ته مسوولیت لري.
د بولیویا ملي شورا دوې جرګې لري: لومړۍ د سناتورانو جرګه، چې ۳۶ غړي لري، د سیمو د نفوسو په تناسب د خلکو په خوښه ټاکل کیږي او پنځه کاله کار کوي. دويمه ولسي جرګه چې ۱۳۰ غړي لري. د بوليويا د ولسي جرګې ۷۰ غړي د ټول هېواد د خلکو په خوښه، ۵۳ د سیمو د نفوسو په تناسب او ۷ د ډېرو لرې سیمو د خلکو له خوا ټاکل کيږي.
په بولیویا کې د رایې ورکول له ۱۸ تر ۲۱ کلنو ځوانانو لپاره جبري او الزامي دي.
د بولیویا حقوقي نظام په ناپېلیوني مدني قوانینو ولاړ دی چې له رومي، هسپانوي، مذهبي، فرانسوي او کورنیو دودونو څخه اخيستل شوي دي. ستره محکمه د دغه هېواد لوړ قضایي ارګان دی چې قاضیان یې د لسو کلونو لپاره د شورا له خوا ټاکل کیږي. د بولیویا هر ولایت یا اداري برخه او بیا هره ولسوالي ځان ته جلا جلا محکمې لري.
ټولنپال ولسواک غورځنګ، د سوسیالېزم خوځښت او نه وېرېدونکی غورځنګ د بوليويا مخکښ سياسي ګوندونه دي.
بولیویا د اوږدې مودې لپاره د امریکا يو ډېر وروسته پاتې هېوادو. د تېرې پېړۍ په اتیایمه لسیزه کې د بولیویا دولت له ډېرو بحرانونو وروسته د خپل اقتصاد په بیا جوړولو، اصلاحاتو او پرمختګ پیل وکړ. دې اصلاحاتو د بولیویا د کورني کلني ناخالص توليد ارزښت له ۱۹۹۰ کال څخه تر ۱۹۹۹ کال پورې په منځنۍ توګه څلور سلنه لوړ او د بېوزلۍ کچه يې په پراخه پيمانه ر ا ټيټه کړه.
په ۲۰۰۳ کال کې د بولیویا خلکو د ولسمشر سانچز د هغې تګلارې پر ضد ستر لاریونونه وکړل چې غوښتل یې بهرنیو پانګه والو ته ډېر امتیاز ورکړي. د دې لاریونونو لمن دومره پراخه شوه چې ولسمشر استعفا ته اړ شو او د شمالي نیمې کرې سترو مارکېټونو ته د بولیویا د هغو ګازو د صادراتو مخه ډب شوه چې زېرمې یې نوې کشف شوې وې.
دې اقداماتو په بولیویا کې بهرنۍ پانګونې په ټپه ودرولې او ډېرو لېوالو بهرنیو شرکتونو د انتظار تګلاره غوره کړه. دې انتظار نوی ولسمشر کاروس میسا اړ کړ چې بهرنیو پانګه والو ته په اقتصادي او حقوقي تګلارو نوې کتنه وکړي او ډېر امتیازات ورکړي. ۲۰۰۵ کال د بولیویا د اقتصاد لپاره ښه کال نه و. سیاسي بې ثباتي، قومي ستونزې، پرله پسې لاریونونه، د صادراتو بېساري کمښت او په حکومت باندې د خلکو لږ اعتماد د دې کال سترې ځانګړتیاوې بلل کېدې؛ خو کله چې ولسمشر کارلوس نوې تګلاره قانوني کړه، دولت له یو بهرني شرکت سره د تېلو د پلټلو ستر تړون لاسلیک کړ.
په ۲۰۰۹ کال کې بولیویا په جنوبي امریکا کې ښه پرمختګ درلود. ۲۰۱۰ کال له دې هم ښه و. د بودجې کسر له منځه لاړ خو د بولیویا اقتصاد لا هم له ځينو جدي ننګونو سره مخ و. د کانونو د سترو زیرمو ایستلو او پروسس ته د بهرنیو پانګه والو نه لېوالتیا، د بېلا بېلو ټولنیزو ډلو تر منځ احتمالي ستونزو او د کار لپاره د قانوني ضمانتونو کموالي ولسمشر په ۲۰۱۳ کال کې د داسې یو قانون لاسلیکولو ته اړ کړ چې نور به خصوصي پانګونې نه ملي کیږي، ځکه چې له دې وېرې پانګه والو کار ته زړه نه ښه کاوه. اوسمهال د بوليويا اقتصاد مخ پر ودې دی.
د دغه هېواد د ناخالص کورني توليد ارزښت هر کال پنځه سلنه وده کوي او د سړي سر کلنی عاید یې ۳۵۴۶ ډالرو ته رسېدلی دی.
د ناخالص کورني تولید په سکتوري جوړښت کې يې ۱۳ سلنه ونډه د کرنې، ۳۹ سلنه د صنعت او پاتې بيا د خدماتو ده.
د کار بشري ځواک یې څلور نیم ميلیونو کسانو ته رسيږي چې له دې ډلې يوازې اته سلنه وزګار دي او ۳۰ سلنه کورنۍ يې د بېوزلۍ تر سرې کرښې لاندې ژوند کوي.
د بوليويا په بودجه کې ۱۷ ميليارده ډالره عوايد او ۱۷.۴ ميليارده ډالره لګښتونه شامل دي.
تېل او نفتي محصولات، د ځینو غیر فلزي کاني موادو پروسس، خوراکي توکي، برېښنايي وسايل، دارو درمل، جامې او سګرېټ د بوليويا مهم صنعتي توليدات دي.
د دغه هېواد څلور سلنه ځمکه د کرکيلې وړ ده، ۲۵ سلنه ځمکه يې څړځایونو، ۵۴ سلنه يې ځنګلونو او پاتې نوره يې غرونو، غونډیو، ښارونو، د کار او تولید ځایونو او د استوګنې کلیوالو سیمو نیولې ده. د بولیویا ۳۲ سلنه خلک د کرنې په سکتور کې په کار بوخت دي او د دغه هېواد ۱۳ سلنه ناخالص کورنی تولید له همدې سکتور څخه لاس ته راځي. سویا، لرګي، تنباکو، اوربشې، پنبه، ګني، طبي بوټي، قهوه، وریجې، غنم، کچالو، مېوې، سابه، لبنیات، غوښه او هګۍ د دغه هېواد د کرنې او څارویو مهم محصولات دي.
د بوليويا د صادراتو کلنی ارزښت ۱۳ ميليارده ډالره دی په داسې حال کې چې د وارداتو ارزښت يې بيا ۱۰ ميلياردو ډالرو ته رسيږي.
برازیل، ارجنټاین، امریکا، چین، پیرو او جاپان د بوليويا مهم سوداګريز شريکان دی.
بوليويان يې د پيسو واحد دی.
مالي کال یې له عيسوي کال سره يو ځای پيل کيږي او له عيسوي کال سره يو ځای پای ته رسيږي.
بوليويا د ۳۶۵۲ کيلومترو په اوږدوالي سره د اورګاډي پټلۍ، ۱۸ سوداګريزې بېړۍ او ۸۵۵ هوايي ډګرونه لري چې ۲۱ هغه يې په ټولو تجهيزاتو سمبال دي.
په بولیویا کې دولتي او خصوصي رسنیو ډېره وده کړې ده. په دغه هېواد کې رسنۍ ډېرې سیاسي شوې دي، ځینې د دولت او ځینې نورې د اپوزېسیون په ګټه توندې خپرونې کوي.
بولیویا په لاتینه امریکا کې له دې کبله چې ګڼ شمېر کورنۍ يې د بېوزلۍ تر سرې کرښې لاندې ژوند کوي، د ژوند تمه پکې نسبتاً کمه ده او ګڼ شمېر ماشومان پکې له خوارّځواکۍ سره لاس او ګرېوان دي، وروسته پاتې هېواد دی.
د بولیویا ۹۴ سلنه خلک په لیک او لوست پوهیږي او منځنۍ یا لوړې مسلکي زده کړې لري. زده کړې پکې د څلور او ۱۷ کلنو ماشومانو او تنکیو ځوانانو لپاره وړيا او الزامي دي.
د افغانستان د بهرنيو چارو وزارت د ستراتېژیکو مطالعاتو مرکز په کتاب کې د بولیویا پېژندګلوي نشته او له همدې ښکاري چې دا دواړه هېوادونه هېڅ راز اړیکې نه لري.
د کابل او لاپاز تر منځ د وخت توپير اته نيم ساعته دی.

Read 255 times

څپې او وختونه

راسره ملګري شئ

د سپوږمۍ راډیو اپلیکشن

Spogmai App   Spogmai App