د بلخ امپراتور؛  ولس د خپلې شتمنۍ د ساتلو لپاره تېر باسي

د بلخ امپراتور؛ ولس د خپلې شتمنۍ د ساتلو لپاره تېر باسي

لیکوال: لمر افغان

\
شتمني او پانګه هغه څه دي چې د نړۍ په کچه یې ستر کشمکشونه او جګړې رامنځ ته کړي دي. ښايي ډېر مو اورېدلي وي چې نن په نړۍ کې اقتصادي جګړه روانه ده. یا په اصطلاح جګړه د پیسو، تېلو، اوبو او طبیعي زېرمو پر سر روانه ده. دا د هېوادونو تر منځ مسئله ده خو دغه ډول جګړې له هېوادنۍ کچې نیولې، تر ښاري سطحې، کلیوالي او بالاخره تر افرادو پورې رسېږي. د افرادو تر منځ د پانګې پر سر کشمکشونه دي او د جګړو او ویرونو سبب شوي دي. هغه هېوادونه چې لوی اقتصادونه لري هلته پانګوالو ته خورا ډېر ارزښت ورکول کېږي، له دوی په ډېری سیاسي مسایلو کې مشوره اخیستل کېږي. حکومتونه دوی ته حق ورکوي چې په نړیوالو هوکړو او قراردادونو کې خپل نظر شریک کړي او په یو ډول ویلی شو چې دوی مستقل خلک دي خو په حکومت کې په یو ډول شریکان دي او د چارو په اداره کې لوی لاس لري.
د نورې نړۍ ډېری پانګوالو پیسې په تدریجي توګه ګټلې دي او له همدې پیسو نه یوازې دا چې د خپل هېواد په ښيرازۍ کې کار اخلي، بلکې هغه یې په کار اچولې، د خیر ښېګڼې کارونه ورباندې کوي او خپل ولس ته یې د کار زمینه هم ورباندې برابره کړې ده. بلخوا دغه پانګوال او شتمنۍ حکومتونو ته د سر په درد اوړي او سرطاني ناروغۍ جوړوي. پانګه وال ډېر کله د خپلې پانګې د ساتنې لپاره په خطرناکو کړنو لاس پورې کوي، په مستقیمه او غیر مستقیمه توګه، په سوله ییزه یا جګړه ییزه بڼه د خپلو ګټو د خوندیتابه لپاره ځينې فعالیتونه کوي. دوی د خپلو ګټو لپاره لاریونونه را وباسي، اعتصابونه کوي، په پارلمانونو کې ګوتې وهي، کابینه کې لاس وهي او بالاخره هڅه کوي خپلې موخې تر لاسه کړي.
له دې ټولو چې ورهاخوا شي د خپلې پانګې د ساتنې لپاره له عامو خلکو استفاده کوي. دوی پر حکومت د فشار لپاره، د هویتونو مسئله، د عامو وګړو د خوندیتوب مسئله، د دوی د حقوقو د تر پښو لاندې کېدو او نور مسایل رامنځ ته کوي او هڅه کوي د دوی په مرسته د حکومت له لوري رامنځته شوی فشار پر شا وتمبوي.
په افغانستان کې هم چې په دې وروستیو کلونو کې د امریکا میلیاردونو ډالرو، ځینې خلک یو په یو له تختې، تخت ته پورته کړل، شتمني سور اور شوه. هغو کسانو چې پیسې یې په تدریجي توګه نه وې پیدا کړې او د امریکا له برکته یې هر څه تر لاسه کړل، ځانونه ورک کړل او فکر یې وکړ چې دوی د نړۍ میلیونران دي او باید پر حکومت د فشارونو له لارې لا ډېر امتیازات واخلي. دغه ډله پانګه والو چې هر کله ځان په خطر کې لیدلی، لومړی یې هڅه کړې چې له حکومتي مشرانو سره خپله ستونزه پخپله حل کړي، بیا یې منځګړي پیدا کړي، بیا یې ولس ته مخه کړې په دوی کې یې احساسات راپارولي، بیا یې ښایي د وسله والو ډلو ملاتړ کړی وي او په ناندریو یې لاس پورې کړی وي.
د بلخ والي عطا محمد نور هم د حکومت له فشارونو سره مخ دی. د هغه د شتمنۍ او په اداره کې یې له خلکو د پیسو او جزیو اخیستو په اړه سلګونه ځله ګنګوسې او ان کله کله موثق راپورونه خپاره شوي دي. ویل کېږي چې هغه میلیونونه ډالر لري، خو حکومت ته یې مالیات نه دي ورکړي او په اصطلاح د جرمي اقتصاد له لارې شتمن شوی دی. هغه خپله چاړه په اوبو کې ویني او د خپلې شتمنۍ د ساتلو لپاره ان د اوبو ځګ ته هم لاس اچوي.
نوموړی دوې مياشتې کېږي چې د بلخ له ولایته لرې کړل شوی دی، خو لا هم هره ورځ غونډې کوي او ځان د بلخ والي بولي. عطا محمد نور ته پیسې ډېرې ګرانې دي او د هغو د ساتلو لپاره په دومره بې شرمانه توګه غیر قانوني پر څوکۍ ناست دی او ان افراد له څوکیو بدلوي را بدلوي. عطا محمد نور هم د پورته یادو شوو مواردو په څېر د خپل مقام د ساتلو لپاره لومړی له حکومت سره مخامخ خبرې وکړې. نور د حکومت له پیله له ولسمشر سره لیده کاته لرل تر دې چې میاشتې وروسته دوی یوې پایلې ته ورسېدل او عطا محمد نور د شانداره مراسمو په ترڅ کې د بلخ والي وټاکه.
ولسمشر لا هم هغه نه پرېښودو، د شتمنیو په اړه یې ښايي ترې حساب کتاب غوښت، خو د ځینو ناندریو له ترسره کېدو وروسته هغه د ولسمشر له فشارونو سره مخ و، نو اړ شو چې د ډاکټر عبدالله عبدالله په مرسته له ولسمشر سره خبرې وکړي. عبدالله هم د عطا محمد نور په مسئله کې مداخله وکړه، تر هغه چې ولسمشر پر نور د باور لپاره له هغه سپینه استعفا پاڼه وغوښته او عطا محمد نور هم ورکړه. دوی ویلي وو چې که عطا محمد نور پر خپلو ژمنو وفا و نه کړي د هغه استعفا به لاسلیک کوي. عبدالله هم په دې مسئله کې منځګړی و، خو عطا محمد نور بالاخره له دندې ګوښه کړل شو او اوس د بلخ والي نه دی، خو چارې د والي په توګه تر سره کوي.
عطا محمد نور دا ټول کارونه نه د جمعیت ګوند لپاره کوي، نه یې د بلخ د امنیت لپاره کوي او نه هم د کوم قوم له غمه مړ دی. د هغه پانګه او شتمني له خطر سره مخ ده، یوازې د همدغه خطر د لرې کولو لپاره د خلکو غوږونه خوري. عطا محمد نور ته اوس ټولې لارې تړل شوې دي، هغه ته یوازېنۍ خلاصه لاره دا ده چې د خلکو له احساساتو ګټه واخلي او پر حکومت فشار راوړي. هڅه کوي په خلکو کې هغه مسئلې را برسېره کړي چې دوی ورسره حساس دي. په لومړي سر کې یې د هویت مسئله رامنځ ته کړه، ځکه دغه مسئله ډېره حساسه ده او پر حکومت د فشار لپاره ښه وسیله کېدای شي. دې ناندریو میاشتې وخت ونیو اوس یې د اسلام مسئله رامنځ ته کړې ده. هغه ځينې حکومتي مشران غیر مسلمان بولي. خلکو ته په خپلو ویناوو کې وايي چې ولسمشر مسلمان نه دی، «الم ترکیف» یې نه ده زده، د جنازې لمونځ یې نه دی زده، نو تاسې ته یې اطاعت په کار نه دی.
عطا محمد نور د اسلام له غمه مړ دی؟ که مړ وی یو عادي وسله وال قومندان دومره شتمني له کومه کړه؟ که د اسلام له غمه مړ وی، په اسلام کې د یوه مړي له جسد د هغه د غړو پرېکول ناروا دي، ده د ژوندي بنیادم غوږ پرې کړ. هغه نه د هویت له مسئلې سره دومره دلچسپي لري، نه افغانان ورته مهم دي او نه هم د مزار یا کوم بل ښار امنیت. یوازېنی شی چې دی یې په اور کېنولی دی، د ده شتمني ده چې له خطر سره مخ ده او دی یې ځان د ساتلو مسوول بولي. هغه به وروسته لاریونونه کوي، د وسله والو نښتو خبرداری به ورکوي، تشدد به کوي خو دا هر څه به د ملي ګټو لپاره نه بلکې د فردي ګټو لپاره وي.

Read 1028 times

څپې او وختونه

راسره ملګري شئ

د سپوږمۍ راډیو اپلیکشن

Spogmai App   Spogmai App